जून २०२६ मध्ये, युरोप प्रचंड उष्णतेने होरपळत होता.
शिन्हुआ वृत्तसंस्थेनुसार, एजन्सी फ्रान्स-प्रेसने हवामानाचा अंदाज आणि युरोपियन युनियनच्या संयुक्त संशोधन केंद्राच्या लोकसंख्येच्या आकडेवारीच्या आधारे असा अंदाज वर्तवला आहे की, २५ जून रोजी युरोपमधील किमान १०१ दशलक्ष लोक ३५°C पेक्षा जास्त तापमानाच्या संपर्कात आले होते, ज्यापैकी एकट्या फ्रान्समधील ५० दशलक्ष लोकांना याचा फटका बसला. जागतिक हवामान संघटनेच्या संदर्भ मानकांनुसार, सलग ३ किंवा अधिक दिवस टिकणारे ३२°C पेक्षा जास्त कमाल दैनिक तापमान म्हणजे उष्णतेची लाट होय.
फ्रेंच कृषी मंत्रालयाच्या आकडेवारीवरून असे दिसून येते की दक्षिण फ्रान्समधीलओमाटोउत्पादक प्रदेशांना ८० टक्क्यांपर्यंत नुकसान झाले. गार्डियन टीव्हीच्या एका अहवालात या परिस्थितीचे वर्णन “टोमॅटो वेलीवरच शिजतात” असे स्पष्टपणे केले आहे.
युरोपमध्ये फ्रान्स हा सर्वात जास्त प्रभावित देश का होता? औद्योगिक क्रांतीपूर्व काळाच्या तुलनेत जागतिक सरासरी तापमान आधीच सुमारे १.४°C ने वाढले आहे, तर युरोपमधील एकूण तापमानवाढ अंदाजे २.४°C पर्यंत पोहोचली आहे. आपल्या भौगोलिक स्थानामुळे आणि वातावरणीय अभिसरण पद्धतींमुळे, फ्रान्स हा यूके आणि जर्मनीपेक्षा अत्यंत उष्ण हवेच्या प्रवाहांच्या परिणामांना अधिक बळी पडतो. फ्रान्समध्ये तीव्र उष्णतेच्या लाटा ही एक सामान्य घटना बनली आहे, जी दरवर्षी लवकर येते आणि जास्त काळ टिकते. २००३ मध्ये, फ्रान्समधील उष्णतेच्या लाटेत १४,००० हून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला होता; २०२६ मध्ये, उष्णतेने केवळ मानवी जीवच नाही तर पिकांचेही नुकसान केले.
दक्षिण फ्रान्समधील तीव्र उष्णता ही सामान्य ‘पाण्याच्या तुटवड्या’पेक्षा खूपच गंभीर आहे. अनेक दिवस सातत्याने ४०°C पेक्षा जास्त तापमानाचा थेट परिणाम फळांवरच होत आहे, ज्यामुळे मक्याच्या उत्पादनात जवळपास ३०% घट, फ्रान्समध्ये लाखो कोंबड्यांचा मृत्यू आणि दुभत्या गायींना उष्णतेचा ताण आल्याने दूध उत्पादनात ३०% ते ४०% घट होत आहे. संपूर्ण कृषी क्षेत्र ‘तापाने चूर’ झाले आहे.
या उष्णतेच्या लाटेमुळे फ्रान्समध्ये वातानुकूलनावर राजकीय वादविवादही सुरू झाला. अति-उजव्या विचारसरणीच्या लोकांनी वातानुकूलनाला उपजीविकेची गरज म्हणून मांडले, तर पर्यावरणवाद्यांनी यावर जोर दिला की वातानुकूलनामुळे 'हीट आयलंड इफेक्ट' (उष्णता बेटाचा परिणाम) अधिकच वाढेल. वस्तुस्थिती अशी आहे की फ्रान्समधील वातानुकूलन वापराचे प्रमाण १०% पेक्षा कमी आहे, जे शेजारील स्पेन आणि इटलीपेक्षा खूपच कमी आहे. केवळ एका आठवड्यात, कॅरेफोरने किमान ३०,००० एअर कंडिशनर आणि इलेक्ट्रिक पंखे विकले, आणि फ्रान्समधील ॲमेझॉनची एअर कंडिशनर व इलेक्ट्रिक पंख्यांची विक्री गेल्या आठवड्याच्या याच कालावधीच्या तुलनेत जवळपास दुप्पट झाली.
पुन्हा टोमॅटो उद्योगाकडे वळूया: फ्रान्सचा टोमॅटो प्रक्रिया उद्योग किती मोठा आहे? उद्योग क्षेत्राच्या अंदाजानुसार, २०२६ मध्ये फ्रान्सचे टोमॅटो उत्पादन ४९४,९०० टनपर्यंत पोहोचण्याची अपेक्षा आहे, ज्यासाठी सुमारे २,७३६ हेक्टर क्षेत्रावर लागवड केली जाईल. एप्रिलमध्ये, देशांतर्गत किमती २०२५ च्या पातळीपेक्षा ३४% आणि २०२१-२०२५ च्या सरासरीपेक्षा ४१% जास्त होत्या. उत्पादनातील कपातीचा थेट परिणाम किमतींवर आधीच दिसून आला आहे.
फ्रान्सच्या समस्या केवळ त्याच्या सीमांपुरत्या मर्यादित नाहीत. युरोपियन युनियनमधील एक प्रमुख कृषी शक्ती म्हणून, फ्रान्सने टोमॅटो उत्पादनात केलेल्या कपातीमुळे इटली आणि स्पेनसारख्या इतर प्रमुख उत्पादक प्रदेशांवरील पुरवठ्याचा दबाव थेट वाढला आहे. युरोपियन स्पॉट मार्केटमध्ये टोमॅटो केचपच्या दरांवर पुरवठ्याच्या बाजूने आधीच दबाव जाणवत आहे, त्यामुळे अल्पकालीन भाववाढीचा परिणाम जागतिक खरेदीदारांवर होत आहे.
शिंजियांगचा “उष्णता घुमट” आणि अंतर्मंगोलियामधील अनिश्चितता
युरोप टोमॅटोच्या संकटाशी झुंजत असतानाच, जागतिक टोमॅटो उद्योगातील प्रमुख कंपन्यांचे लक्ष पूर्वेकडे वळले आहे. जुलै २०२६ च्या सुरुवातीला, चीनमधील शिनजियांग खोऱ्याला 'हीट डोम' नावाच्या एका दुर्मिळ आणि तीव्र हवामान घटनेचा फटका बसला.
उष्णता घुमट म्हणजे काय? सोप्या भाषेत सांगायचे झाल्यास, ही एक स्थिर, उष्ण, उच्च-दाब प्रणाली आहे जी उंच ठिकाणी तयार होते आणि उत्तर चीनवर घट्ट बसवलेल्या एखाद्या पूर्णपणे बंद जाड भांड्याच्या झाकणासारखी काम करते. या "झाकणा"ची दोन घातक वैशिष्ट्ये आहेत: पहिले, ते जमिनीतील उष्णता अडवून ठेवते, ज्यामुळे उष्ण हवा वरच्या वातावरणात जाण्यापासून रोखली जाते आणि जमिनीजवळ जमा होण्यास भाग पाडले जाते; दुसरे, ते बाहेरून येणाऱ्या थंड हवेला अडवते, ज्यामुळे थंड वारे बाहेर राहतात आणि उष्ण हवा आत अडकून राहते.
शिंजियांग हवामान वेधशाळेच्या अधिकृत सूचनांनुसार, जुलैच्या सुरुवातीला संपूर्ण तुर्फान प्रदेशात सलग अनेक दिवस तापमान ४०°C पेक्षा जास्त राहिले. ३ जुलै रोजी कमाल तापमान ४९°C नोंदवले गेले आणि काही स्थानिक भागांमध्ये ते ५०°C पर्यंत पोहोचण्याची शक्यता होती, ज्यामुळे त्याच कालावधीतील हवामानाचा उच्चांक मोडला गेला. हामी, बायांगोल आणि इतर प्रदेशांमध्ये जमिनीवरील तापमान ६५°C पेक्षा जास्त होते.
अधिक चिंताजनक बाब म्हणजे हे उष्णतेचे आवरण स्थिर नाही. उष्णतेचा घुमट पूर्वेकडे सातत्याने पसरत आहे. चीन हवामान प्रशासनाच्या ४ जुलैच्या अंदाजानुसार, उच्च तापमानाच्या पट्ट्याने गांसू आणि पश्चिम अंतर्मंगोलिया व्यापले असून, त्यानंतर तो उत्तर चीन आणि हुआंग्हुआई प्रदेशात पसरला आहे. दक्षिण बीजिंग, तियानजिन, मध्य-दक्षिण हेबेई, उत्तर हेनान आणि पश्चिम शांदोंगमध्ये दिवसाचे कमाल तापमान ३८°C ते ४०°C पर्यंत वाढत आहे.
तर, यावर्षी शिनजियांगमधील टोमॅटोचे पीक टिकू शकेल का? याचे विश्लेषण आपल्याला “लागवडीच्या पद्धती” आणि “भौगोलिक हवामान” या दोन आयामांमधून करावे लागेल.
खुल्या मैदानातील लागवड विरुद्ध हरितगृहातील लागवड
शिंजियांगमधील १००% प्रक्रिया टोमॅटो मोकळ्या शेतात पिकवले जातात. मोकळ्या आणि हवेशीर परिस्थितीमुळे हरितगृहांमधील "कोंदट भाजण्याचा" परिणाम टाळला जातो. फ्रान्समधील सर्वात जास्त प्रभावित झालेले भाग ते होते, जिथे अत्याधुनिक पर्यावरण नियंत्रण उपकरणांची कमतरता होती आणि त्यामुळे आतील तापमान बाहेरील तापमानापेक्षा खूप जास्त वाढू शकत होते. शिंजियांगमधील टोमॅटो मोकळ्या शेतात पिकतात, जिथे किमान वारा तरी वाहू शकतो.
तियानशान पर्वतावरील बर्फ वितळण्याच्या सिंचनाचा आत्मविश्वास
शिंजियांगमधील टोमॅटोंचा जीवनस्रोत तियानशान पर्वतावरील बर्फ वितळल्याने तयार झालेले पाणी आहे. उच्च तापमानामुळे बाष्पीभवन वाढत असले तरी, त्यामुळे पर्वतीय बर्फ आणि हिम वितळण्याची प्रक्रियाही वेगवान होते, ज्यामुळे पाण्याचा स्थिर पुरवठा सुनिश्चित होतो. शिंजियांगमध्ये मोठ्या प्रमाणावर लोकप्रिय झालेल्या “प्लॅस्टिक फिल्मखालील ठिबक सिंचन + एकात्मिक पाणी आणि खत व्यवस्थापन” या तंत्रज्ञानाच्या जोडीने, मुळांना होणारा पाणीपुरवठा अचूकपणे सुनिश्चित केला जाऊ शकतो.
संरक्षणाची अंतिम फळी: दैनंदिन तापमानातील फरक
लायकोपीनच्या संश्लेषणासाठी रात्रीच्या वेळी योग्य तापमानाची आवश्यकता असते. शिनजियांगचा अनोखा फायदा तिथल्या सुप्रसिद्ध हवामान वैशिष्ट्यात आहे: "सकाळी लेदर जॅकेट घालणे आणि दुपारी जाळीदार कापड पांघरणे". दिवसाचे तापमान ४०°C पेक्षा जास्त असले तरी, रात्रीचे तापमान सुमारे २०°C पर्यंत खाली आल्यास, वनस्पतींना पुन्हा पूर्ववत होण्याची संधी मिळते.
२०२५ मध्ये, शिनजियांगमधील प्रक्रिया टोमॅटोचे लागवड क्षेत्र ५,२०,००० म्यू पर्यंत पोहोचले असून, उत्पादन ४८ लाख टन होते. एकूण यांत्रिकीकरणाचा दर ९९% इतका उच्च होता, तर पेरणी आणि काढणी या दोन्हीमधील यांत्रिकीकरणाचा दर ९८.५% पेक्षा जास्त होता. शिनजियांगमध्ये ७० पेक्षा जास्त प्रक्रिया उद्योग आहेत, जे प्रजनन, लागवड, प्रक्रिया आणि विक्री यांचा समावेश असलेली एक संपूर्ण औद्योगिक साखळी प्रणाली तयार करतात. शिनजियांग टोमॅटो उद्योग संघटनेच्या उपाध्यक्षांनी माहिती दिली की, यावर्षी राष्ट्रीय प्रक्रिया टोमॅटोचे लागवड क्षेत्र १६ लाख म्यू आहे, त्यापैकी १३.५ लाख म्यू शिनजियांगमध्ये असून, ते देशाच्या एकूण क्षेत्राच्या ८४% पेक्षा जास्त आहे.
शिंजियांगमधील चांगजी प्रांत आणि हेशुओ काउंटीमध्ये, शेतकऱ्यांनी कळवले आहे की, "यावर्षी टोमॅटोच्या फुलोऱ्याची आणि फळधारणेची एकूण वाढ संतुलित आहे", आणि प्रति म्यू ९ टन उत्पादनाचा अंदाज आहे. शावान शहरातील शेतकऱ्यांनी असेही सांगितले की, मध्यम पक्व होणाऱ्या जातींची काढणी ऑगस्टच्या सुरुवातीला अपेक्षित असून, प्रति म्यू सुमारे ९ टन उत्पादन मिळेल.
अनेक वृत्त स्रोतांनुसार, जुलैच्या सुरुवातीला आलेल्या अल्पकालीन उष्णतेच्या लाटेचा शिनजियांगमधील प्रक्रिया टोमॅटोच्या उत्पादनातील घटीवर तुलनेने मर्यादित ठोस परिणाम झाला आहे. तथापि, उच्च तापमानामुळे फळे पिकण्याची प्रक्रिया निश्चितपणे वेगवान होईल, ज्यामुळे काढणीचा कालावधी अत्यंत एकाग्र होऊ शकतो. याचा परिणाम म्हणून, खालच्या स्तरावरील प्रक्रिया केंद्रांवर दैनंदिन प्रक्रिया क्षमतेचा प्रचंड दबाव येईल आणि रांगा लागतील.
पोस्ट करण्याची वेळ: १० जुलै २०२६
