बीबीसीच्या एका अहवालानुसार, यूकेमधील विविध सुपरमार्केटमध्ये विकल्या जाणाऱ्या 'इटालियन' टोमॅटो प्युरीमध्ये, चीनमध्ये सक्तीच्या मजुरीचा वापर करून पिकवलेले आणि तोडलेले टोमॅटो असल्याचे दिसून येत आहे.
बीबीसी वर्ल्ड सर्व्हिसने केलेल्या चाचणीत असे आढळून आले आहे की, एकूण १७ उत्पादनांमध्ये, ज्यापैकी बहुतेक यूके आणि जर्मन किरकोळ विक्रेत्यांकडे विकल्या जाणाऱ्या स्वतःच्या ब्रँडच्या आहेत, चायनीज टोमॅटो असण्याची शक्यता आहे.
काहींच्या नावात 'इटालियन' हा शब्द असतो, जसे की टेस्कोची 'इटालियन टोमॅटो प्युरी', तर इतरांच्या वर्णनात 'इटालियन' हा शब्द असतो, जसे की अस्डाचे डबल कॉन्सन्ट्रेट, ज्यात 'इटलीमध्ये पिकवलेल्या टोमॅटोची प्युरी' असल्याचे म्हटले आहे आणि वेटरोजची 'एसेन्शियल टोमॅटो प्युरी', जी स्वतःला 'इटालियन टोमॅटो प्युरी' असे संबोधते.
बीबीसी वर्ल्ड सर्व्हिसने ज्या सुपरमार्केटच्या उत्पादनांची चाचणी केली, त्यांनी हे निष्कर्ष फेटाळले आहेत.
चीनमध्ये बहुतेक टोमॅटो शिनजियांग प्रदेशातून येतात, जिथे त्यांचे उत्पादन उइघुर आणि इतर प्रामुख्याने मुस्लिम अल्पसंख्याकांच्या सक्तीच्या मजुरीशी निगडित आहे.
संयुक्त राष्ट्राने (यूएन) चीनवर या अल्पसंख्याकांचा छळ आणि शोषण केल्याचा आरोप केला आहे, ज्यांना चीन सुरक्षेसाठी धोका मानतो. चीनने टोमॅटो उद्योगात लोकांना काम करण्यास भाग पाडल्याचा इन्कार केला असून, आपल्या कामगारांचे हक्क कायद्याने संरक्षित असल्याचे म्हटले आहे. बीबीसीच्या वृत्तानुसार, चीनचे म्हणणे आहे की यूएनचा अहवाल 'दिशाभूल करणाऱ्या माहितीवर आणि खोट्या गोष्टींवर' आधारित आहे.
जगातील सुमारे एक तृतीयांश टोमॅटोचे उत्पादन चीनमध्ये होते आणि वायव्येकडील शिनजियांग प्रदेश या पिकाच्या लागवडीसाठी आदर्श हवामान असलेला प्रदेश म्हणून ओळखला जातो. तथापि, २०१७ पासून झालेल्या सामूहिक अटकेसह मानवाधिकार उल्लंघनाच्या अहवांरांमुळे शिनजियांगला जागतिक टीकेलाही सामोरे जावे लागले आहे.
मानवाधिकार संघटनांच्या मते, चीनने 'पुनर्शिक्षण शिबिरे' असे संबोधलेल्या ठिकाणी दहा लाखांहून अधिक उइघुर लोकांना ताब्यात घेण्यात आले आहे. काही कैद्यांकडून, शिनजियांगच्या टोमॅटोच्या शेतांसहित, सक्तीच्या मजुरी करवून घेतल्याचे आरोप समोर आले आहेत.
बीबीसीने अलीकडेच अशा १४ व्यक्तींशी संवाद साधला, ज्यांनी गेल्या १६ वर्षांत या प्रदेशातील टोमॅटो उत्पादनात सक्तीच्या मजुरीचा अनुभव घेतल्याचे किंवा ती पाहिल्याचे सांगितले. एका माजी कैद्याने टोपणनावाने बोलताना दावा केला की, कामगारांना दररोज ६५० किलोपर्यंतचा कोटा पूर्ण करणे बंधनकारक होते आणि जे त्यात अयशस्वी होत, त्यांना शिक्षा दिली जात असे.
बीबीसीने म्हटले आहे: “या वृत्तांची पडताळणी करणे कठीण आहे, परंतु ती सुसंगत आहेत आणि २०२२ च्या संयुक्त राष्ट्रांच्या अहवालातील पुराव्यांशी जुळतात, ज्यामध्ये शिनजियांगमधील नजरबंदी केंद्रांमध्ये छळ आणि सक्तीच्या मजुरीचा अहवाल देण्यात आला होता”.
जगभरातील वाहतुकीच्या माहितीचे तुकडे एकत्र करून, बीबीसीने शोधून काढले की बहुतेक शिनजियांग टोमॅटो युरोपमध्ये कसे पोहोचवले जातात – कझाकस्तान, अझरबैजानमार्गे रेल्वेने जॉर्जियामध्ये, जिथून ते पुढे इटलीला पाठवले जातात.
टेस्को आणि रेवे सारख्या काही किरकोळ विक्रेत्यांनी पुरवठा थांबवून किंवा उत्पादने मागे घेऊन प्रतिसाद दिला, तर वेटरोज, मॉरिसन्स आणि एडेका यांसारख्या इतरांनी या निष्कर्षांना आव्हान दिले आणि स्वतःच्या चाचण्या केल्या, ज्या दाव्यांच्या खोट्या ठरल्या. पुरवठ्याच्या समस्यांमुळे २०२३ मध्ये जर्मनीमध्ये थोड्या काळासाठी विकल्या गेलेल्या एका उत्पादनात चिनी टोमॅटो वापरल्याचे लिडलने कबूल केले.
अँटोनियो पेटी या प्रमुख इटालियन टोमॅटो प्रक्रिया कंपनीच्या खरेदी पद्धतींवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करण्यात आले आहे. शिपिंग नोंदींनुसार, कंपनीने २०२० ते २०२३ दरम्यान शिनजियांग गुआननाँग आणि तिच्या उपकंपन्यांकडून ३६ दशलक्ष किलोपेक्षा जास्त टोमॅटो पेस्ट प्राप्त केली. शिनजियांग गुआननाँग ही चीनमधील एक प्रमुख पुरवठादार कंपनी आहे, जो जगातील टोमॅटोच्या उत्पादनात महत्त्वपूर्ण वाटा उचलतो.
२०२१ मध्ये, फसवणुकीच्या संशयावरून पेटी ग्रुपच्या एका कारखान्यावर इटालियन लष्करी पोलिसांनी छापा टाकला होता – इटालियन वृत्तपत्रांनी असे वृत्त दिले होते की, चिनी आणि इतर परदेशी टोमॅटो इटालियन म्हणून खपवले जात होते. छाप्याच्या एका वर्षानंतर, हे प्रकरण न्यायालयाबाहेर मिटवण्यात आले.
पेटी कारखान्याला दिलेल्या गुप्त भेटीदरम्यान, बीबीसीच्या एका वार्ताहराने ऑगस्ट २०२३ ची तारीख असलेले आणि शिनजियांग गुआननाँगकडून आलेली टोमॅटो पेस्ट असल्याचे लेबल लावलेले बॅरल दाखवणारे फुटेज चित्रित केले. पेटीने शिनजियांग गुआननाँगकडून अलीकडील खरेदी नाकारली आणि सांगितले की त्यांची शेवटची ऑर्डर २०२० मध्ये होती. कंपनीने बाझो रेड फ्रूटकडून टोमॅटो पेस्ट खरेदी करत असल्याचे मान्य केले, ज्याचे संबंध शिनजियांग गुआननाँगशी आहेत, परंतु चिनी टोमॅटो उत्पादनांची आयात थांबवणार असल्याचे आणि पुरवठा साखळीवर देखरेख वाढवणार असल्याचे सांगितले.
"या कंपनीने सक्तीचे श्रम करवून घेतले नाहीत," असे पेटी यांच्या प्रवक्त्याने बीबीसीला सांगितले. तथापि, तपासात असे आढळून आले की, बाझो रेड फ्रूटचा फोन नंबर शिनजियांग गुआननाँगच्या फोन नंबरसारखाच आहे, आणि शिपिंग डेटा विश्लेषणासह इतर पुराव्यांवरून असे सूचित होते की, बाझो ही त्यांची शेल कंपनी आहे.
पेटीच्या प्रवक्त्याने पुढे सांगितले: “भविष्यात आम्ही चीनमधून टोमॅटो उत्पादने आयात करणार नाही आणि मानवी व कामगार हक्कांचे पालन सुनिश्चित करण्यासाठी पुरवठादारांवरील आमची देखरेख वाढवू.”
अमेरिकेने शिनजियांगमधून होणाऱ्या सर्व निर्यातीवर बंदी घालण्यासाठी कठोर कायदा लागू केला आहे, तर युरोप आणि ब्रिटनने अधिक सौम्य भूमिका घेतली असून, पुरवठा साखळीत सक्तीच्या मजुरीचा वापर होणार नाही याची खात्री करण्यासाठी कंपन्यांना स्वयं-नियमन करण्याची परवानगी दिली आहे.
या निष्कर्षांमधून मजबूत शोधक्षमता प्रणालींचे महत्त्व आणि जागतिक पुरवठा साखळ्यांमध्ये पारदर्शकता टिकवून ठेवण्यातील आव्हाने अधोरेखित होतात. युरोपियन युनियनने पुरवठा साखळ्यांमधील सक्तीच्या मजुरीवर अधिक कठोर नियम लागू केल्यामुळे, युनायटेड किंगडमच्या स्वयं-नियमनावरील अवलंबनाला अधिक तपासणीला सामोरे जावे लागू शकते.
पोस्ट करण्याची वेळ: नोव्हेंबर-०५-२०२५