टेक्स्चर व्हेजिटेबल प्रोटीन बाजाराचा आकार अमेरिकन डॉलर्समध्ये अंदाजित केला आहे.

युनायटेड स्टेट्स आणि कॅनडा, १९ मार्च, २०२५ (ग्लोबल न्यूज एजन्सी) – 'द इनसाइट पार्टनर्स'च्या एका नवीन सर्वसमावेशक अहवालानुसार, वनस्पती-आधारित मांस उत्पादनांची वाढती मागणी आणि अन्न व पेय उद्योगातील त्यांच्या व्यापक वापरामुळे जागतिक टेक्स्चर प्लांट प्रोटीन बाजारपेठेत लक्षणीय वाढ होत आहे.
हा अहवाल बाजारातील कल, प्रमुख कंपन्या आणि भविष्यातील संधी यांचे सखोल विश्लेषण सादर करतो. टेक्स्चर व्हेजिटेबल प्रोटीन (TVP) हे त्याच्या बहुउपयोगीपणामुळे आणि सहज पचणाऱ्या चवीमुळे, शाकाहारी आणि वीगन आहारात अनेकदा प्रथिनयुक्त मांसाचा पर्याय म्हणून वापरले जाते. आरोग्य, शाश्वतता आणि प्राणी कल्याणाच्या चिंतेमुळे अधिकाधिक लोक वनस्पती-आधारित आहार स्वीकारत असल्याने, अलिकडच्या वर्षांत TVP ची मागणी वाढली आहे.

बाजाराची वाढ: टेक्स्चर प्लांट प्रोटीनचा बाजार २०२४ मधील १.९३ अब्ज डॉलर्सवरून २०३१ पर्यंत २.९३ अब्ज डॉलर्सपर्यंत वाढण्याचा अंदाज आहे, जो २०२४ ते २०३१ पर्यंत ६.१% चा सीएजीआर (CAGR) दर्शवतो. मांसाशी संबंधित कोलेस्ट्रॉल, सॅचुरेटेड फॅट आणि इतर आरोग्य धोक्यांबद्दलच्या चिंतेमुळे, ग्राहक पारंपरिक प्राणिजन्य उत्पादनांऐवजी अधिकाधिक आरोग्यदायी पर्यायांच्या शोधात आहेत. टेक्स्चर प्लांट प्रोटीनसारखी वनस्पती-आधारित उत्पादने प्रथिनांनी समृद्ध आणि चरबीमध्ये कमी असतात, ज्यामुळे ते एक पौष्टिक पर्याय ठरतात, जे विशेषतः शाकाहारी, वीगन आणि फ्लेक्सिटेरियन लोकांसाठी योग्य आहेत. पशुपालनाचा पर्यावरणावरील परिणाम, ज्यामध्ये हरितगृह वायू उत्सर्जन, पाण्याचा वापर आणि जमिनीचा ऱ्हास यांचा समावेश आहे, शाश्वत अन्न पर्यायांकडे वाढते लक्ष वेधत आहे. टेक्स्चर प्लांट प्रोटीन सोया किंवा इतर वनस्पती-आधारित घटकांपासून बनवले जातात आणि त्यांना सामान्यतः मांस उत्पादनापेक्षा कमी संसाधने लागतात व पर्यावरणावर कमी परिणाम होतो.
फ्लेक्सिटेरियनिझम—मांसाचे सेवन पूर्णपणे बंद न करता ते कमी करण्याची एक आहार पद्धत—लोकप्रिय होत आहे. लोक त्यांच्या दैनंदिन आहारात टेक्स्चर व्हेजिटेबल प्रोटीनसारख्या वनस्पती-आधारित मांसाच्या पर्यायांचा अधिकाधिक समावेश करत आहेत. फ्लेक्सिटेरियन लोकांची वाढती संख्या ही टेक्स्चर व्हेजिटेबल प्रोटीनसह, वनस्पती-आधारित प्रोटीन बाजाराच्या वाढीमागील एक प्रमुख चालक शक्ती आहे.
जगभरातील सरकारे वनस्पती-आधारित प्रथिनांच्या सेवनाला सक्रियपणे प्रोत्साहन देत आहेत: पर्यावरणाबद्दलची वाढती चिंता आणि वनस्पती-आधारित मांस उत्पादनांचे आरोग्यदायी फायदे यांमुळे, जगभरातील सरकारे त्यांच्या सेवनास सक्रियपणे प्रोत्साहित करत आहेत. ते वनस्पती-आधारित मांस संशोधन आणि विकास तसेच नवीन उत्पादने बाजारात आणण्यासाठी सक्रियपणे गुंतवणूकही करत आहेत. २०२१ मध्ये, दक्षिण कोरियाच्या कृषी, अन्न आणि ग्रामीण व्यवहार मंत्रालयाने अन्न आणि कृषी क्षेत्रासाठी विशेषतः समर्पित अनेक उप-निधींसह ७०.३ दशलक्ष डॉलर्सचा निधी स्थापन केला. ग्रीन बायो फंडाची गुंतवणूक धोरण वनस्पती-आधारित मांस आणि कल्चर्ड मीटचे उत्पादन करणाऱ्या कंपन्यांवर लक्ष केंद्रित करते. याव्यतिरिक्त, जून २०२२ मध्ये, भारतीय अन्न सुरक्षा मानक प्राधिकरणाने (FSSAI) शाकाहारी (vegan) पदार्थांसाठीचे नियम अंतिम केले आणि प्राण्यांपासून मिळवलेले घटक नसलेल्या अन्न घटकांसाठी एक स्वतंत्र नियामक चौकट तयार केली. प्रमुख देशांच्या या उपक्रमांमुळे वनस्पती-आधारित पदार्थांची मागणी वाढली आहे. २०२१ मध्ये, चीन सरकारने नवीन आहारविषयक मार्गदर्शक तत्त्वे प्रकाशित केली, ज्यात मांसाचा वापर ५०% ने कमी करण्याची योजना जाहीर केली. चीनचे आरोग्य मंत्रालय नागरिकांना दररोज मांसाचे सेवन ४०-७५ ग्रॅमपर्यंत मर्यादित ठेवण्याची शिफारस करते. या उपाययोजनांचा उद्देश सार्वजनिक आरोग्य सुधारणे आणि हरितगृह वायूंचे उत्सर्जन लक्षणीयरीत्या कमी करणे हा आहे. सरकारी उपक्रमांमुळे कृत्रिम मांस उत्पादनांच्या मागणीलाही चालना मिळाली आहे.
शाकाहाराची वाढती लोकप्रियता: लठ्ठपणा, मधुमेह आणि इतर आजारांच्या वाढत्या प्रादुर्भावामुळे आरोग्याविषयी जागरूकता वाढत आहे आणि आहारात बदल करण्यास प्रोत्साहन मिळत आहे. वाढत्या आरोग्यविषयक जागरूकतेमुळे अनेक लोक शाकाहाराचा पर्याय निवडत आहेत. याव्यतिरिक्त, फ्लेक्सिटेरियन (जे मांसाचे सेवन कमी करतात आणि अधूनमधून शाकाहारी अन्न खातात) लोकांची संख्या वाढत आहे. वनस्पतींपासून बनवलेले मांस हे प्राण्यांपासून बनवलेल्या मांसापेक्षा अधिक आरोग्यदायी मानले जाते. प्राण्यांबद्दल वाढलेली करुणा आणि कत्तलखाने व तत्सम ठिकाणी होणाऱ्या प्राण्यांवरील क्रूरतेबद्दलची जागरूकता, यामुळे प्राण्यांच्या कल्याणाबद्दल ग्राहकांची चिंता वाढली आहे, हे देखील शाकाहाराच्या वाढत्या लोकप्रियतेचे कारण आहे. या घटकांमुळे सोया प्रोटीन, वाटाणा प्रोटीन, टोफू आणि टेंपेह यांसारख्या मांसाच्या पर्यायांची मागणी वाढली आहे. २०२४ च्या फाइंडर सर्वेक्षणात असे आढळून आले की, यूकेमधील अंदाजे ४.७% प्रौढ स्वतःला शाकाहारी (vegan) मानतात, जे २५ लाखांहून अधिक लोकांचे प्रतिनिधित्व करते. २०२३ मध्ये हा आकडा अंदाजे ११ लाख होता. इतकेच नाही, तर अमेरिकेतील ३० हून अधिक शहरांमध्ये आयोजित 'व्हेगन शेफ स्पर्धां'मध्ये शाकाहारी पाककला हा एक चर्चेचा विषय बनला आहे, जिथे सहभागी रेस्टॉरंट्स त्यांचे खास शाकाहारी पदार्थ सादर करतात. त्यामुळे, शाकाहाराच्या जागतिक वाढीमुळे येत्या काही वर्षांत वनस्पती-आधारित प्रथिनांच्या बाजारपेठेत नवीन प्रवाह येण्याची अपेक्षा आहे.
टेक्सटाईल व्हेजिटेबल प्रोटीन (TVP) हा चरबीविरहित सोया पिठापासून बनवलेला मांसाला पर्याय आहे, ज्याचा पोत मांसासारखाच असतो. त्याच्या बहुउपयोगीपणामुळे आणि विविध चवी सहजपणे शोषून घेण्याच्या क्षमतेमुळे, शाकाहारी आणि वीगन आहारात मांसाला प्रथिनयुक्त पर्याय म्हणून TVP चा वापर अनेकदा केला जातो. आरोग्य, शाश्वतता आणि प्राणी कल्याणाच्या कारणास्तव अधिकाधिक लोक वनस्पती-आधारित आहार स्वीकारत असल्याने, अलिकडच्या वर्षांत TVP ची मागणी वाढली आहे. पारंपरिक प्राणिजन्य प्रथिनांच्या तुलनेत, TVP केवळ किफायतशीरच नाही, तर प्रथिनांनी समृद्ध आणि पर्यावरणास अनुकूल देखील आहे, ज्यामुळे प्रथिनांचे पर्यायी स्रोत शोधणाऱ्या ग्राहकांसाठी हा एक लोकप्रिय पर्याय बनला आहे.