गुड फूड इन्स्टिट्यूट (GFI) युरोपच्या सर्कॅना डेटाच्या नवीन विश्लेषणानुसार, २०२५ मध्ये खंडातील चार प्रमुख बाजारपेठांमध्ये परवडण्याजोग्या किमती आणि चवीतील सुधारणांमुळे वनस्पती-आधारित खाद्यपदार्थांच्या विक्रीत वाढ झाली आहे.
फ्रान्स, जर्मनी, इटली, नेदरलँड्स, स्पेन आणि यूकेमध्ये, वनस्पतीजन्य पर्याय सामान्यतः त्यांच्या प्राणिजन्य पर्यायांपेक्षा प्रति किलो अधिक महाग राहिले – तथापि, गेल्या वर्षी किमतीतील ही तफावत कमी झाली.
बहुतांश प्रकरणांमध्ये, हे वनस्पती-आधारित खाद्यपदार्थांच्या विक्रीच्या वाढत्या प्रमाणाशी संबंधित होते. २०२५ मध्ये फ्रान्स, जर्मनी, इटली आणि स्पेनमध्ये सर्व श्रेणींमध्ये एकूण विक्रीचे प्रमाण वाढले, तर नेदरलँड्स आणि यूकेमध्ये किंचित घट दिसून आली.
GFI ने निदर्शनास आणले की, आकडेवारीवरून असे दिसून येते की विक्रीच्या कामगिरीवर परवडण्याजोग्या किमतीचा महत्त्वाचा प्रभाव पडतो. इटलीमध्ये, वनस्पती-आधारित मांस आणि दुधाच्या विक्रीत वाढ नोंदवली गेली, तर सरासरी किमतींमध्ये किंचित घट झाली. फ्रान्समध्ये, वनस्पती-आधारित मांसाच्या किमती कमी झाल्या आणि विक्रीचे प्रमाण जवळपास १७% ने वाढले. आणि स्पेनमध्ये, दुग्धविरहित दूध ही वनस्पती-आधारित श्रेणी आहे, जिच्या किमतींमधील तफावत सर्वात कमी आहे, आणि त्याच वेळी ती वनस्पती-आधारित श्रेणींमध्ये सर्वात मोठी आणि सर्वात यशस्वी श्रेणी राहिली आहे – स्पॅनिश किरकोळ विक्रेत्यांमध्ये विकल्या जाणाऱ्या प्रत्येक दहा लिटर दुधापैकी एकापेक्षा जास्त लिटर दूध हे याच प्रकारचे असते.
डेटा असेही दर्शवितो की, २०२५ मध्ये जर्मनी आणि नेदरलँड्स या दोन्ही देशांमध्ये टोफू, टेंपेह आणि सेतानच्या विक्रीत जवळपास ३०% वाढ झाली, जी कमीत कमी प्रक्रिया केलेल्या वनस्पती-आधारित खाद्यपदार्थांच्या ग्राहकांच्या मागणीनुसार आहे.
तथापि, सहाही देशांमधील लोकांनी टोफू, टेंपेह आणि सेतान यांच्या एकत्रित खरेदीपेक्षा वनस्पती-आधारित मांस लक्षणीयरीत्या जास्त खरेदी केले. यावरून हे स्पष्ट होते की केवळ किंमत यशाची हमी देत नाही – पारंपरिक मांसाची चव, पोत किंवा स्वरूप यांची प्रतिकृती असलेली उत्पादने अधिक व्यापक जनसमुदायापर्यंत पोहोचत असल्याचे दिसून आले.
पर्यायी उत्पादनांमध्ये कामगिरी आणि किमतीची समानता
यूकेमधील आकडेवारी या संवेदी गुणांचे महत्त्व अधिक अधोरेखित करते, कारण ग्राहक उच्च-गुणवत्तेची चव आणि कार्यक्षमतेच्या शोधात असल्याने २०२५ मध्ये ओट आणि बरिस्ता-शैलीतील दुधाच्या पर्यायांची कामगिरी चांगली राहील. संशोधनानुसार, अनेक बाजारपेठांमध्ये आता बरिस्ता-शैलीतील उत्पादने एकूण उत्पादन श्रेणीचा पाचवा भाग आहेत.
सर्व सहा देशांमध्ये वनस्पती-आधारित दूध ही सर्वात प्रस्थापित श्रेणी आहे, आणि आता जर्मनी, इटली, स्पेन व नेदरलँड्समध्ये विकल्या जाणाऱ्या एकूण दुधापैकी ७-१०% वाटा या दुधाचा आहे. २०२५ मध्ये स्पेनमधील जवळपास निम्म्या कुटुंबांनी आणि जर्मनीमधील ३८% कुटुंबांनी वनस्पती-आधारित दूध खरेदी केले.
किरकोळ विक्रेत्यांनी प्रायव्हेट-लेबल उत्पादनांमध्ये केलेल्या गुंतवणुकीमुळे किमती कमी होण्यास मदत झाली आहे – उदाहरणार्थ, जर्मनीमध्ये, प्रायव्हेट-लेबल वनस्पती-आधारित दूध आता प्रायव्हेट-लेबल दुग्धजन्य दुधापेक्षा स्वस्त आहे. जीएफआयने (GFI) अधोरेखित केल्याप्रमाणे, दुग्धजन्य दुधावरील ७% कराच्या तुलनेत वनस्पती-आधारित दुधावर १९% कर आकारला जात असूनही हे शक्य झाले आहे. जर धोरणकर्त्यांनी कराचा हा तोटा दूर केला, तर वनस्पती-आधारित दुधाच्या सरासरी किमती जवळपास दुग्धजन्य दुधाच्या बरोबरीने येऊ शकतील.
मांसाच्या पर्यायांची 'मिश्र कामगिरी'
जरी अलिकडच्या वर्षांत वनस्पती-आधारित मांस श्रेणीला मोठ्या आव्हानांचा सामना करावा लागला असला तरी, ती ग्राहकांची प्रचंड आवड आकर्षित करत आहे. फ्रान्समध्ये, २०२५ मध्ये ही सर्वात वेगाने वाढणारी श्रेणी होती, जिथे किमती कमी झाल्यामुळे विक्रीचे प्रमाण १६.८% ने वाढले.
जर्मनी आणि यूकेमध्ये, गेल्या वर्षी ३१% कुटुंबांनी वनस्पती-आधारित मांस खरेदी केले. स्पेनमधील पाचपैकी एका कुटुंबानेही असेच केले, परंतु किमती वाढल्यामुळे स्पेनमध्ये विक्रीचे प्रमाण ७% ने घटले, कारण वनस्पती-आधारित मांसाचे पर्याय त्यांच्या पारंपरिक पर्यायांपेक्षा दुप्पटीहून अधिक महाग झाले होते.
नेदरलँड्समध्येही अशीच घट दिसून आली, जी प्रामुख्याने महागड्या ब्रँडेड उत्पादनांच्या विक्रीतील घटीमुळे झाली. यूकेमध्येही किमती वाढल्या, जिथे डिस्काउंटर स्टोअर्स वगळता सुपरमार्केटमधील पर्यायी मांसाच्या विक्रीत लक्षणीय घट झाली. स्वतंत्र NIQ डेटा असे सूचित करतो की, ग्राहक अधिक परवडणारे पर्याय शोधत असल्यामुळे त्यांचा कल या स्टोअर्सकडे वळत आहे.
जीएफआयने नमूद केले की, या निष्कर्षांमुळे एक संधी निर्माण झाली आहे – जर चव सुधारता आली आणि किंमती पारंपरिक मांसाच्या किंमतींच्या जवळ आणता आल्या, तर वनस्पती-आधारित मांस हवामान आणि सार्वजनिक आरोग्याची उद्दिष्ट्ये साध्य करण्यात मोठी भूमिका बजावू शकते, असे त्यात म्हटले आहे.
क्षमता विकसित करण्यासाठी गुंतवणुकीची गरज आहे.
सर्व बाजारपेठांमध्ये ग्राहकांची आवड कायम असली तरी, नवीन ग्राहकवर्गापर्यंत पोहोचणे आणि त्या आवडीचे नियमित खरेदीच्या सवयींमध्ये रूपांतर करणे हे या क्षेत्रासाठी एक आव्हान बनून राहिले आहे.
आकडेवारी दर्शवते की बहुतेक वनस्पती-आधारित श्रेणी अधिक परवडणाऱ्या होत आहेत, आणि बहुतांश प्रकरणांमध्ये त्यांच्या विक्रीचे प्रमाणही वाढत आहे – तथापि, असे काही अपवाद आहेत ज्यात प्रीमियम उत्पादनांनी स्वस्त पर्यायांपेक्षा चांगली कामगिरी केली आहे. यावरून चव आणि किंमत या दोन्हींचे महत्त्व अधोरेखित होते, आणि ग्राहक या दोन्हींपैकी कशावरही तडजोड करण्यास तयार नाहीत.
या तफावती भरून काढण्यासाठी जीएफआयने संशोधन, नवोन्मेष आणि उत्पादन क्षमतेमध्ये अधिक गुंतवणुकीचे आवाहन केले आहे. यामध्ये चव आणि पोत सुधारण्यासाठी संशोधन व विकासामध्ये (R&D) सरकारी आणि औद्योगिक गुंतवणुकीचा, तसेच उत्पादन वाढवण्यासाठी आणि खर्च कमी करण्यासाठी आवश्यक पायाभूत सुविधा निर्माण करण्याचा समावेश असू शकतो.
जीएफआय युरोपच्या वरिष्ठ बाजार आणि ग्राहक अंतर्दृष्टी व्यवस्थापक, हेलन ब्रीवूड म्हणाल्या: “प्रमुख युरोपीय बाजारपेठांमध्ये, ग्राहकांना वनस्पती-आधारित पदार्थांमध्ये रस असल्याचे स्पष्ट पुरावे आम्हाला दिसत आहेत, परंतु किंमत आणि चव हेच खरेदीचे निर्णय ठरवत आहेत. अनेक श्रेणींमध्ये प्राणिजन्य उत्पादनांसोबतची किमतीतील तफावत कमी होत असली तरी, केवळ परवडणारी किंमत वाढीसाठी पुरेशी नाही: अधिक लोकांपर्यंत पोहोचण्यासाठी खाण्याचा चांगला अनुभव देखील महत्त्वाचा आहे.”
पोस्ट करण्याची वेळ: १२ जून २०२६
