वजन कमी करण्याचे नवनवीन ट्रेंड सतत उदयास येत आहेत, परंतु सोशल मीडियावर एक पद्धत विशेषतः लोकप्रिय आहे: ॲपल सायडर व्हिनेगर. अनेक लोक आत्मविश्वासाने दावा करतात की ॲपल सायडर व्हिनेगर प्यायल्याने वजन कमी होण्याचे लक्षणीय परिणाम मिळू शकतात.
इतर अनेक लोकप्रिय ट्रेंड्सच्या विपरीत, वजन कमी करण्यासाठी ॲपल सायडर व्हिनेगरवर मर्यादित संशोधन उपलब्ध आहे, परंतु हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की यापैकी अनेक अभ्यास सदोष आहेत. वजन कमी करण्यावर ॲपल सायडर व्हिनेगरचे फायदेशीर परिणाम होतात असे सुचवणारा एक अलीकडील अभ्यास, प्रकाशनानंतर आढळलेल्या अनेक समस्यांमुळे मागे घेण्यात आला. तथापि, काही अभ्यासांनुसार ॲपल सायडर व्हिनेगर काही लोकांना वजन कमी करण्यास मदत करू शकते, जरी त्याचा परिणाम कमी असू शकतो.
तज्ञांचा मेळावा: जेसिका कॉर्डिंग, आरडी, एमएस, आरडी, 'द टिपिंग पॉइंट'च्या लेखिका; व्हेनेसा रिसेटो, आरडी, एमएस, कुलिना हेल्थच्या सीईओ आणि सह-संस्थापिका; एरिन पॅलिन्स्की-वेड, आरडी, सीडी, सीडीपीई, आणि आरडी; कॅरोल जॉन्स्टन, पीएचडी, ॲरिझोना स्टेट युनिव्हर्सिटीतील सहयोगी प्राध्यापिका; एमी गुडसन, आरडी, एमएस, आरडी, एमएस, आरडी, सीडीपीई, आरडी, डॅलस, टेक्सास येथील क्रीडा पोषणतज्ञ, आणि आरडी; आणि मीर अली, एमडी, ऑरेंज कोस्ट मेडिकल सेंटर, फाउंटन व्हॅली, कॅलिफोर्निया येथील मेमोरियल सर्जिकल वेट लॉस सेंटरचे वैद्यकीय संचालक.
नक्कीच, दररोज थोड्या प्रमाणात ऍपल सायडर व्हिनेगर पिणे हा वजन कमी करण्याचा एक सोपा मार्ग वाटू शकतो, पण वजन कमी करणे सहसा इतके सोपे नसते. तथापि, या ट्रेंडची वाढती लोकप्रियता पाहता, लोकांच्या मनात प्रश्न असणे स्वाभाविक आहे. वजन कमी करण्यासाठी ऍपल सायडर व्हिनेगरच्या वापराविषयी पोषणतज्ञ आणि वजन कमी करणारे डॉक्टर तुम्हाला काही गोष्टी सांगू इच्छितात, त्यासोबतच प्रत्यक्ष संशोधनाचे निष्कर्षही येथे दिले आहेत.
प्रमाणित पोषणतज्ञ आणि 'द टिपिंग पॉइंट' या बेस्टसेलर पुस्तकाच्या लेखिका, जेसिका कॉर्डिन, स्पष्ट करतात की ऍपल सायडर व्हिनेगर हा सफरचंदाच्या रसाचे किण्वन करून बनवलेला एक द्रव पदार्थ आहे. या प्रक्रियेमध्ये सफरचंदांमधील साखरेचे किण्वन होऊन ऍसिटिक ऍसिड तयार होते, जो व्हिनेगरचा मुख्य घटक आहे.
"द्रवामध्ये जिवाणू आणि यीस्ट टाकल्याने अल्कोहोलिक आंबवण्याची प्रक्रिया सुरू होते, ज्यामुळे साखरेचे अल्कोहोलमध्ये रूपांतर होते," असे कुलिना हेल्थच्या सीईओ आणि सह-संस्थापक तसेच नोंदणीकृत आहारतज्ञ व्हेनेसा रिसेटो सांगतात. पण हे अल्कोहोलयुक्त पेय नाही. "आंबवण्याच्या दुसऱ्या टप्प्यात, अल्कोहोलचे रूपांतर ऍसिटिक ऍसिड जिवाणूंमध्ये होते," असे रिसेटो स्पष्ट करतात.
सर्वात आधी, हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे की वजन कमी करण्याचा एकमेव वैज्ञानिकदृष्ट्या प्रभावी मार्ग म्हणजे तुम्ही खर्च करत असलेल्या कॅलरीजपेक्षा कमी कॅलरीजचे सेवन करणे (कॅलरी तूट निर्माण करणे) आणि नंतर अतिरिक्त कॅलरीज जाळण्यासाठी नियमित व्यायाम करणे. ॲपल सायडर व्हिनेगर वजन कमी करण्यास कशी मदत करते याबद्दल, सध्या खूप कमी पुरावे उपलब्ध आहेत आणि त्यापैकी काही पुरावे कालबाह्य किंवा सदोष आहेत. शिवाय, ॲपल सायडर व्हिनेगर घेणाऱ्या लोकांचे लक्षणीय वजन कमी होते हे दर्शवणारी कोणतीही विश्वसनीय प्लेसिबो-नियंत्रित क्लिनिकल चाचणी (वैद्यकशास्त्रातील सर्वोत्तम मानक) उपलब्ध नाही.
जास्त वजन किंवा टाईप २ मधुमेह असलेल्या ७८९ रुग्णांवर केलेल्या १० यादृच्छिक नियंत्रित चाचण्यांच्या अलीकडील एका वैज्ञानिक पुनरावलोकनात असे आढळून आले की, सफरचंद सायडर व्हिनेगर घेणाऱ्या रुग्णांचे वजन, ते न घेणाऱ्या रुग्णांपेक्षा जास्त कमी झाले. तथापि, सफरचंद सायडर व्हिनेगरच्या वापराच्या कालावधीतील फरक आणि अभ्यासाच्या रचनेतील फरकांमुळे, या निकालांवरून निश्चित निष्कर्ष काढणे कठीण आहे.
२०२५ मध्ये 'न्यूट्रिएंट्स' या जर्नलमध्ये प्रकाशित झालेल्या, ८६१ प्रौढांचा समावेश असलेल्या डेटाच्या आणखी एका विश्लेषणात असे आढळून आले की, जे दररोज ॲपल सायडर व्हिनेगर घेत होते त्यांच्या कंबरेच्या घेरात आणि वजनात माफक घट झाली (विशेषतः जे जास्त वजनाचे, लठ्ठ किंवा टाईप २ मधुमेही होते). सहभागींनी ४ ते १२ आठवड्यांसाठी ॲपल सायडर व्हिनेगर द्रव किंवा गोळ्यांच्या स्वरूपात घेतले. हे लक्षात घेण्यासारखे आहे की, ॲपल सायडर व्हिनेगरचे हे उपाय कधीकधी आहार आणि व्यायामाच्या शिफारसींसोबत दिले जात होते, जे वजन कमी करण्यास मदत करतात हे ज्ञात आहे. शिवाय, हे अभ्यास पूर्णपणे एकसारखे नाहीत; उपायांचा कालावधी तुलनेने कमी आहे (कमाल १२ आठवडे), आणि ॲपल सायडर व्हिनेगरची मात्रा वेगवेगळी आहे (दररोज ५ ते ३० मिली), ज्यामुळे निश्चित निष्कर्ष काढणे कठीण होते.
तथापि, सफरचंद सायडर व्हिनेगर हा चरबी कमी करणारा एक जादुई उपाय आहे हे सिद्ध करण्यासाठी केवळ ही माहिती पुरेशी नाही. एरिन पॅलिन्स्की-वेड, आरडी, आरडी, आरडी, सीडी म्हणतात, “या अभ्यासांमध्ये नमुन्यांची संख्या खूपच कमी होती, परंतु सातत्यपूर्ण परिणाम असे सूचित करतात की सफरचंद सायडर व्हिनेगर वजन कमी करण्यास मदत करू शकते.”
कॉर्डिन यांनी सांगितले की, सफरचंद सायडर व्हिनेगर आणि वजन कमी करण्यावरील सर्व संशोधन हे लहान अभ्यासांवर आधारित आहे, त्यामुळे त्यातून निष्कर्ष काढणे कठीण आहे. “यावर आमच्याकडे खरोखरच कोणताही विश्वसनीय डेटा नाही,” असेही त्या पुढे म्हणाल्या.
नोवेल क्लिनिकमधील वजन कमी करण्याचे तज्ञ आणि क्लिनिकल केअरचे संचालक डॉ. ग्रेगरी कर्टिस यांनी सांगितले की, ऍपल सायडर व्हिनेगरच्या आरोग्यविषयक फायद्यांची पुष्टी करण्यासाठी अधिक संशोधनाची आवश्यकता असली तरी, सध्या उपलब्ध असलेले सर्वात मजबूत पुरावे रक्तातील साखरेची पातळी नियंत्रित करण्याच्या त्याच्या संभाव्य परिणामकारकतेकडे निर्देश करतात. अभ्यासातून असे दिसून आले आहे की जेवणानंतर सुमारे ३० मिली ऍपल सायडर व्हिनेगर प्यायल्याने इन्सुलिनचे कार्य सुधारते आणि रक्तातील साखरेची पातळी कमी होते.
२०२१ च्या एका अभ्यासात असेही आढळून आले की प्रौढांमध्ये रक्तातील साखर नियंत्रणासाठी सफरचंद सायडर व्हिनेगर पिणे उपयुक्त ठरू शकते, परंतु त्याचे आरोग्यविषयक फायदे पूर्णपणे समजून घेण्यासाठी अधिक संशोधनाची आवश्यकता असल्याचे त्यात नमूद केले आहे.
डॉ. कर्टिस यांनी स्पष्ट केले की, ॲपल सायडर व्हिनेगरमुळे पोट भरल्यासारखे वाटण्याचे कारण सहसा पोटातील अन्न रिकामे होण्याची प्रक्रिया मंदावणे हे असते, म्हणजेच पचन अधिक हळू होते, ज्यामुळे पोट भरल्यासारखे वाटण्याचा अनुभव जास्त काळ टिकतो. त्यांनी हेही स्पष्ट केले की, मळमळ होणे हे ॲपल सायडर व्हिनेगरच्या सेवनाचे एक सामान्य लक्षण आहे आणि त्यामुळे भूकही कमी होऊ शकते, परंतु यामुळे पोट भरल्यासारखे वाटेलच असे नाही.
याव्यतिरिक्त, ॲपल सायडर व्हिनेगरमध्ये वजन कमी करण्यास मदत करणारे काही गुणधर्म असल्याचे दिसून येते. उदाहरणार्थ, 'जर्नल ऑफ फंक्शनल फूड्स'मध्ये २०१३ साली प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासात असे आढळून आले की, जेवणापूर्वी ॲपल सायडर व्हिनेगर प्यायल्याने रक्तातील साखरेची पातळी कमी वाढते. २०१० साली 'ॲनल्स ऑफ न्यूट्रिशन अँड मेटाबॉलिझम'मध्ये प्रकाशित झालेल्या आणखी एका अभ्यासात असे आढळून आले की, जेवणासोबत दोन चमचे ॲपल सायडर व्हिनेगर घेतल्याने रक्तातील साखरेची पातळी वाढणे कमी होते आणि ती स्थिर राहते. यामागील कार्यपद्धती पूर्णपणे समजलेली नाही, परंतु पोषण संशोधकांचा असा विश्वास आहे की…
ॲरिझोना स्टेट युनिव्हर्सिटीतील सहयोगी प्राध्यापिका डॉ. कॅरोल जॉन्स्टन या अनेक वर्षांपासून विद्यापीठात ॲपल सायडर व्हिनेगरवर संशोधन करत आहेत आणि त्यांना असा संशय आहे की व्हिनेगरमधील संयुगे काही स्टार्चच्या पचनात अडथळा आणू शकतात.
हे महत्त्वाचे आहे कारण रक्तातील साखरेच्या पातळीतील तीव्र चढउतारामुळे अनेकदा गोड पदार्थ खाण्याची तीव्र इच्छा निर्माण होते. “म्हणून, जर ॲपल सायडर व्हिनेगर रक्तातील साखर नियंत्रित करण्यास मदत करू शकत असेल, तर ते गोड खाण्याची इच्छा कमी करण्यास, पदार्थांचे प्रमाण नियंत्रित करण्यास आणि संभाव्यतः कॅलरीचे सेवन कमी करण्यास मदत करू शकते,” असे नोंदणीकृत आहारतज्ञ, क्रीडा पोषणतज्ञ आणि परवानाधारक पोषणतज्ञ एमी गुडसन स्पष्ट करतात.
वजन कमी करण्यासाठी सफरचंद सायडर व्हिनेगर वापरण्याचे अनेक मार्ग आहेत, आणि त्यांपैकी कोणताही दुसऱ्यापेक्षा उत्तम असल्याचे दिसत नाही.
अभ्यासांमध्ये अनेकदा हे उत्पादन एका वेळी एक चमचा घेण्याची शिफारस केली जाते, परंतु यामुळे तुमच्या पचनसंस्थेवर ताण येऊ शकतो, विशेषतः जर तुम्हाला छातीत जळजळ होण्याचा त्रास होत असेल.
मात्र, कॅलिफोर्नियातील फाउंटन व्हॅली येथील ऑरेंज कोस्ट मेडिकल सेंटरमधील मेमोरियल सर्जिकल सेंटर फॉर ओबेसिटीचे वैद्यकीय संचालक डॉ. मीर अली सुचवतात की, जर तुम्हाला यापूर्वी कधीही रिफ्लक्सचा त्रास झाला नसेल, तर एका ग्लास पाण्यात एक ते दोन मोठे चमचे व्हिनेगर विरघळवून ते जेवणापूर्वी प्यावे. (न विरघळवलेले व्हिनेगर तोंडात आणि अन्ननलिकेत जळजळ निर्माण करू शकते.) डॉ. अली म्हणतात, “भूक कमी करणे आणि लवकर पोट भरल्यासारखे वाटणे, हा यामागील उद्देश आहे.”
पण हे आवश्यक नाही, विशेषतः जर तुमचे पोट खराब असेल तर. कॉर्डिन म्हणतात की ॲपल सायडर व्हिनेगरचा इतर प्रकारे वापर करणे, जसे की ऑलिव्ह ऑइल सॅलड ड्रेसिंग म्हणून, हे देखील ग्राह्य धरले जाते. तुम्ही भाज्यांवर ॲपल सायडर व्हिनेगर घालून त्यांना एक आंबट चव देखील देऊ शकता.
सध्या डोससाठी कोणतेही सर्वमान्य मानक नाही. तथापि, वजन कमी करण्यासाठी ॲपल सायडर व्हिनेगरच्या फायद्यांवर अभ्यास करण्यात आला आहे, आणि सामान्यतः दररोज एक ते दोन मोठे चमचे पाण्यात मिसळून घेण्याची शिफारस केली जाते.
जर तुम्ही हे औषध यापूर्वी कधीही घेतले नसेल, तर डॉ. अली कमी मात्रेने सुरुवात करण्याची, तुमच्या शरीराच्या प्रतिसादाचे निरीक्षण करण्याची आणि नंतर हळूहळू मात्रा वाढवण्याची शिफारस करतात. तुम्ही एकाच वेळी मोठी मात्रा घेण्याऐवजी दिवसभरात ती विभागूनही घेऊ शकता. पुन्हा एकदा, हे जेवणापूर्वी घेणे सर्वोत्तम वाटते.
डॉ. कर्टिस यांनी सांगितले की, ॲपल सायडर व्हिनेगर शरीरातील चरबी कमी करण्यास किंवा वजन कमी करण्यास मदत करू शकते या कल्पनेला पाठिंबा देण्यासाठी सध्या पुरेसे अलीकडील आणि ठोस पुरावे उपलब्ध नाहीत. “एकंदरीत, उपलब्ध पुराव्यांच्या आधारे, ॲपल सायडर व्हिनेगर हे वजन कमी करण्यासाठी रामबाण उपाय नाही,” असे डॉ. कर्टिस म्हणाले. तथापि, डॉ. कर्टिस यांनी नमूद केले की, सामान्यतः वापरल्या जाणाऱ्या उच्च-कॅलरीयुक्त सॅलड ड्रेसिंग आणि मॅरिनेडऐवजी ॲपल सायडर व्हिनेगरचा वापर केल्यास कॅलरीचे सेवन कमी होऊन वजन कमी होण्यास मदत होऊ शकते. (मात्र, हा संभाव्य फायदा तुम्ही साधारणपणे किती प्रमाणात सॅलड ड्रेसिंग आणि मॅरिनेड वापरता यावर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून आहे.)
अंतिम निर्णय तुमचा आहे. पालिन्स्की-वेड शिफारस करतात की, जर तुम्हाला ऍपल सायडर व्हिनेगर वापरायचे असेल, तर ते दिवसातून दोनदा, प्रत्येक वेळी एक मोठा चमचा याप्रमाणे घ्यावे आणि ते २४० मिली पाण्यात मिसळून घ्यावे. यामुळे पोट भरल्यासारखे वाटू शकते आणि रक्तातील साखरेची पातळी स्थिर ठेवण्यास मदत होते.
जर तुम्हाला व्हिनेगर थेट प्यायला अजिबात आवडत नसेल, तर ते तुमच्या जेवणात घालून पाहा. पालिन्स्की-वेड सुचवतात की, सॅलड किंवा वाफवलेल्या भाज्यांमध्ये ॲपल सायडर व्हिनेगर आणि ऑलिव्ह ऑइल मिसळावे. याव्यतिरिक्त, तुम्ही स्मूदीमध्ये एक मोठा चमचा ॲपल सायडर व्हिनेगर घालू शकता.
ऍपल सायडर व्हिनेगरचे सर्वाधिक आरोग्य फायदे मिळवण्यासाठी, “रॉ ऍपल सायडर व्हिनेगर” किंवा “अनफिल्टर्ड ऍपल सायडर व्हिनेगर” असे लेबल असलेली उत्पादने निवडा. “अनफिल्टर्ड ऍपल सायडर व्हिनेगरमध्ये व्हिनेगर स्टार्टर किंवा व्हिनेगर सीडमधील प्रथिने, एन्झाइम्स आणि फायदेशीर जीवाणू असतात,” असे पालिन्स्की-वेड म्हणतात. प्राग ऑरगॅनिक किंवा स्पेक्ट्रम ऑरगॅनिकचे ऑरगॅनिक अनफिल्टर्ड ऍपल सायडर व्हिनेगर वापरून पहा.
मात्र, डॉ. अली यांनी यावर जोर दिला की सफरचंद सायडर व्हिनेगर प्यायल्याने वजनावर लक्षणीय परिणाम होण्याची शक्यता कमी आहे. “लोकांना वाटते की सफरचंद सायडर व्हिनेगर हे वजन कमी करण्यासाठी रामबाण उपाय आहे—ते खरे नाही,” असे ते म्हणाले. “लक्षणीय परिणाम पाहण्यासाठी, तुम्हाला तुमच्या खाण्याच्या सवयी खरोखरच बदलण्याची गरज आहे.”
वर नमूद केल्याप्रमाणे, ॲपल सायडर व्हिनेगरमुळे मळमळ किंवा पोटदुखी होऊ शकते. जॉन्स्टन नमूद करतात की, सर्व प्रकारच्या व्हिनेगरप्रमाणेच, ॲपल सायडर व्हिनेगरमधील उच्च आम्लतेमुळे घशाला त्रास होऊ शकतो आणि दातांवरील इनॅमलची झीज होऊ शकते. याव्यतिरिक्त, रिसेटो पुढे म्हणतात, “जर तुम्हाला छातीत जळजळ होत असेल, तर ॲपल सायडर व्हिनेगरमधील आम्लतेमुळे तुमची लक्षणे अधिकच बिघडू शकतात.” म्हणून, वरील मार्गदर्शक तत्त्वांचे पालन करणे सर्वोत्तम आहे: दिवसातून दोनदा, दोन औंस पाण्यात मिसळून, एका मोठ्या चमच्यापेक्षा जास्त पिऊ नये. पालिन्स्की-वेड इशारा देतात, “ॲपल सायडर व्हिनेगर कधीही थेट पिऊ नये.”
कॉर्डिन पुढे म्हणाले: “तुम्हाला सावकाशपणे पुढे जावे लागेल. मी इंजेक्शन किंवा तत्सम गोष्टींची शिफारस करत नाही—त्यामुळे अन्ननलिकेला गंभीर इजा होऊ शकते.”
शेवटी, कॉर्डिन यांनी सांगितले की, अनेक लोकांना वाटते त्याप्रमाणे ॲपल सायडर व्हिनेगर हा वजन कमी करण्याचा उपाय नाही. “जेव्हा कोणी मला सांगते की त्यांना वजन कमी करण्यासाठी द्रव किंवा खाद्य-दर्जाचे ॲपल सायडर व्हिनेगर घ्यायचे आहे, तेव्हा मी सहसा त्यांना इतर पद्धती वापरण्याचा सल्ला देते,” असे त्या म्हणाल्या.
पोस्ट करण्याची वेळ: १५-डिसेंबर-२०२५