बीबीसीच्या एका वृत्तानुसार, यूकेच्या विविध सुपरमार्केटमध्ये विकल्या जाणाऱ्या 'इटालियन' टोमॅटो प्युरीमध्ये चीनमध्ये जबरदस्तीने मजुरी करून पिकवलेले आणि निवडलेले टोमॅटो असल्याचे दिसून येते.
बीबीसी वर्ल्ड सर्व्हिसने केलेल्या चाचणीत असे आढळून आले की एकूण १७ उत्पादनांमध्ये, ज्यापैकी बहुतेक उत्पादने यूके आणि जर्मन किरकोळ विक्रेत्यांमध्ये विकली जातात, त्यात चिनी टोमॅटो असण्याची शक्यता आहे.
काहींच्या नावात 'इटालियन' आहे जसे की टेस्कोचे 'इटालियन टोमॅटो प्युरी', तर काहींच्या वर्णनात 'इटालियन' आहे, जसे की आस्डाचे डबल कॉन्सन्ट्रेट जे 'प्युरीड इटालियन ग्रोन टोमॅटो' असे म्हणते आणि वेटरोजचे 'एसेन्शियल टोमॅटो प्युरी' जे स्वतःला 'इटालियन टोमॅटो प्युरी' असे वर्णन करते.
ज्या सुपरमार्केटच्या उत्पादनांची बीबीसी वर्ल्ड सर्व्हिसने चाचणी केली ते या निष्कर्षांना विरोध करतात.
चीनमध्ये, बहुतेक टोमॅटो शिनजियांग प्रदेशातून येतात, जिथे त्यांचे उत्पादन उइघुर आणि इतर मोठ्या प्रमाणात मुस्लिम अल्पसंख्याकांकडून जबरदस्तीने केलेल्या मजुरांशी जोडले जाते.
संयुक्त राष्ट्रसंघ (UN) चीनच्या राज्यावर या अल्पसंख्याकांवर अत्याचार आणि गैरवापर केल्याचा आरोप करते, ज्यांना चीन सुरक्षेचा धोका मानतो. टोमॅटो उद्योगात लोकांना काम करण्यास भाग पाडल्याचा आरोप चीनने नाकारला आहे आणि त्यांच्या कामगारांचे हक्क कायद्याने संरक्षित असल्याचे म्हटले आहे. बीबीसीच्या मते, चीनचे म्हणणे आहे की संयुक्त राष्ट्रांचा अहवाल 'खोट्या माहितीवर आणि खोट्या' गोष्टींवर आधारित आहे.
चीन जगातील टोमॅटोच्या सुमारे एक तृतीयांश उत्पादन करतो, शिनजियांगचा वायव्य प्रदेश टोमॅटो लागवडीसाठी आदर्श हवामान म्हणून ओळखला जातो. तथापि, २०१७ पासून मानवी हक्कांच्या उल्लंघनाच्या अहवालांमुळे, ज्यात मोठ्या प्रमाणात अटकेचा समावेश आहे, शिनजियांगला जागतिक तपासणीचा सामना करावा लागला आहे.
मानवाधिकार संघटनांच्या मते, चीन ज्याला 'पुनर्शिक्षण शिबिरे' म्हणून वर्णन करतो त्या ठिकाणी दहा लाखांहून अधिक उइघुरांना ताब्यात ठेवण्यात आले आहे. काही अटकेत असलेल्यांना शिनजियांगच्या टोमॅटोच्या शेतांसह जबरदस्तीने काम करावे लागत असल्याचे आरोप समोर आले आहेत.
बीबीसीने अलीकडेच १४ व्यक्तींशी बोलले ज्यांनी गेल्या १६ वर्षांत या प्रदेशातील टोमॅटो उत्पादनात जबरदस्तीने काम केल्याचे किंवा सक्तीचे काम पाहिले आहे. एका माजी कैद्याने, टोपणनावाने बोलताना, दावा केला की कामगारांना दररोज ६५० किलो पर्यंतचा कोटा पूर्ण करावा लागतो, ज्यामध्ये अयशस्वी झालेल्यांना शिक्षा होते.
बीबीसीने म्हटले आहे: "या गोष्टींची पडताळणी करणे कठीण आहे, परंतु ते सुसंगत आहेत आणि २०२२ च्या संयुक्त राष्ट्रांच्या अहवालात पुरावे प्रतिबिंबित करतात, ज्यामध्ये शिनजियांगमधील अटक केंद्रांमध्ये छळ आणि जबरदस्तीने काम केल्याचा अहवाल देण्यात आला होता".
जगभरातील शिपिंग डेटा एकत्रित करून, बीबीसीने शोधून काढले की बहुतेक शिनजियांग टोमॅटो युरोपमध्ये कसे नेले जातात - कझाकस्तान, अझरबैजान आणि जॉर्जिया मार्गे ट्रेनने, जिथून ते पुढे इटलीला पाठवले जातात.
टेस्को आणि रेवे सारख्या काही किरकोळ विक्रेत्यांनी पुरवठा थांबवून किंवा उत्पादने मागे घेऊन प्रतिसाद दिला, तर वेटरोज, मॉरिसन्स आणि एडेकासह इतरांनी निष्कर्षांना आव्हान दिले आणि त्यांच्या स्वतःच्या चाचण्या घेतल्या, ज्या दाव्यांच्या विरोधात होत्या. पुरवठ्याच्या समस्यांमुळे २०२३ मध्ये जर्मनीमध्ये थोड्या काळासाठी विकल्या गेलेल्या उत्पादनात चिनी टोमॅटो वापरल्याची पुष्टी लिडलने केली.
इटालियन टोमॅटो प्रक्रिया करणारी एक प्रमुख कंपनी अँटोनियो पेट्टीच्या सोर्सिंग पद्धतींबद्दल प्रश्न उपस्थित केले गेले आहेत. शिपिंग रेकॉर्डवरून असे दिसून येते की कंपनीला २०२० ते २०२३ दरम्यान शिनजियांग गुआनोंग आणि तिच्या उपकंपन्यांकडून ३६ दशलक्ष किलोपेक्षा जास्त टोमॅटो पेस्ट मिळाली. शिनजियांग गुआनोंग हा चीनमधील एक प्रमुख पुरवठादार आहे, जो जगातील टोमॅटोच्या महत्त्वपूर्ण प्रमाणात उत्पादन करतो.
२०२१ मध्ये, पेट्टी ग्रुपच्या एका कारखान्यावर इटालियन लष्करी पोलिसांनी फसवणुकीच्या संशयावरून छापा टाकला होता - इटालियन प्रेसने असे वृत्त दिले होते की चिनी आणि इतर परदेशी टोमॅटो इटालियन म्हणून विकले जात होते. छाप्यानंतर एका वर्षानंतर, खटला न्यायालयाबाहेर निकाली काढण्यात आला.
पेट्टी कारखान्याला गुप्त भेट देताना, बीबीसीच्या एका पत्रकाराने ऑगस्ट २०२३ च्या शिनजियांग गुआनोंग येथून टोमॅटो पेस्ट असल्याचे लेबल असलेले बॅरल्सचे फुटेज कॅप्चर केले. पेट्टीने शिनजियांग गुआनोंग येथून अलीकडील खरेदी नाकारली आणि सांगितले की त्यांची शेवटची ऑर्डर २०२० मध्ये होती. कंपनीने बाझोऊ रेड फ्रूट येथून टोमॅटो पेस्ट सोर्स केल्याचे मान्य केले, जे शिनजियांग गुआनोंगशी दुवे सामायिक करते, परंतु ते चिनी टोमॅटो उत्पादनांची आयात थांबवेल आणि पुरवठा साखळी देखरेख वाढवेल असे म्हटले आहे.
पेट्टीच्या प्रवक्त्याने बीबीसीला सांगितले की, ही फर्म "जबरदस्तीने काम करत नव्हती." तथापि, तपासात असे आढळून आले की बाझोऊ रेड फ्रूट शिनजियांग गुआनोंग सोबत एक फोन नंबर शेअर करते आणि शिपिंग डेटा विश्लेषणासह इतर पुरावे देखील आहेत, जे सूचित करतात की बाझोऊ ही त्यांची शेल कंपनी आहे.
पेट्टीच्या प्रवक्त्याने पुढे म्हटले: "भविष्यात आम्ही चीनमधून टोमॅटो उत्पादने आयात करणार नाही आणि मानवी आणि कामगारांच्या हक्कांचे पालन सुनिश्चित करण्यासाठी पुरवठादारांवर आमचे निरीक्षण वाढवू".
अमेरिकेने सर्व शिनजियांग निर्यातीवर बंदी घालण्यासाठी कठोर कायदे आणले आहेत, तर युरोप आणि यूकेने मृदू दृष्टिकोन स्वीकारला आहे, ज्यामुळे कंपन्यांना पुरवठा साखळींमध्ये सक्तीच्या कामगारांचा वापर होऊ नये यासाठी स्वयं-नियमन करण्याची परवानगी देण्यात आली आहे.
या निष्कर्षांवरून जागतिक पुरवठा साखळ्यांमध्ये पारदर्शकता राखण्याच्या मजबूत प्रणालींचे महत्त्व आणि आव्हाने अधोरेखित होतात. युरोपियन युनियनने पुरवठा साखळ्यांमध्ये सक्तीच्या मजुरीवर कठोर नियम लागू केल्याने, यूकेच्या स्वयं-नियमनवरील अवलंबित्वाला अधिक छाननीला सामोरे जावे लागू शकते.
पोस्ट वेळ: नोव्हेंबर-०५-२०२५